Zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi (ADHD) jest to zaburzenie neurorozwojowe, a więc takie, które powstaje w wyniku nieprawidłowego rozwoju układu nerwowego. Pojawia się w dzieciństwie i może trwać przez całe życie. W powstaniu ADHD biorą udział zarówno czynniki genetyczne, nieprawidłowości w strukturze i funkcjonowaniu mózgu, zaburzenia neuroprzekaźnictwa w układzie nerwowym, jak i czynniki środowiskowe, do których należą: wcześniactwo, niska masa urodzeniowa, komplikacje okołoporodowe, narażenie na toksyny środowiskowe (np. ołów, pestycydy) w czasie ciąży lub wczesnym dzieciństwie, nieprawidłowe zachowania matki w ciąży: palenie papierosów, picie alkoholu, przyjmowanie niektórych leków i substancji psychoaktywnych.

Jakie objawy mogą wskazywać na ADHD?

Wiele dorosłych osób nie wie, że ma ADHD. U części wraz z wiekiem jego objawy zmniejszają swoje nasilenie. U pozostałych jednak mogą się utrzymywać i istotnie zaburzać ich codzienne funkcjonowanie. Do głównych objawów ADHD należą: zaburzenia koncentracji i uwagi (co przejawia się m.in. problemami z organizacją zadań, byciem zapominalskim, częstym gubieniem przedmiotów, trudnością w doprowadzaniu zadań do końca, niezwracaniem uwagi na szczegóły, łatwym rozpraszaniem się), nadmierna aktywność (czyli np. nadmiar energii, gadatliwość, przerywanie innym w trakcie wypowiedzi, wiercenie się, odczuwanie niepokoju, trudności w oczekiwaniu na swoją kolej), impulsywność (m.in. podejmowanie pochopnych decyzji, nieprzemyślane wypowiedzi, nieostrożne działania).

U kogo możemy podejrzewać ADHD?

ADHD podejrzewamy u osób, u których przewlekle występują objawy, czyli zaburzenia koncentracji i uwagi, nadpobudliwość ruchowa, impulsywność, niestabilność emocjonalna. Warto również pogłębić diagnostykę u osób leczonych z powodu innych chorób i zaburzeń psychicznych – zwłaszcza depresji opornej na leczenie. Do grup o podwyższonym ryzyku zachorowania na ADHD należą również: osoby urodzone przedwcześnie, osoby, które w dzieciństwie pozostawały pod opieką instytucjonalną, ze zdiagnozowanymi zaburzeniami zachowania lub zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi w dzieciństwie, z innymi zaburzeniami neurorozwojowymi (np. spektrum autyzmu, tiki, dysgrafia, dyskalkulia), posiadające krewnych z ADHD, osoby z zaburzeniami lękowymi czy z historią konfliktów z prawem.

Jak lekarz ustala rozpoznanie ADHD?

Rozpoznanie ADHD u dorosłych może być trudne. Często jego objawy mogą być diagnozowane jako inne schorzenia. O postawieniu diagnozy decyduje lekarz psychiatra. Kluczowy jest starannie przeprowadzony wywiad diagnostyczny. Testy psychologiczne czy kwestionariusze mogą być niezwykle pomocne, ale nie zastąpią szczegółowego badania lekarskiego. Wywiad lekarski powinien trwać co najmniej 90 min. W jego trakcie psychiatra ocenia występowanie objawów ADHD w ciągu życia pacjenta – zarówno w dzieciństwie, jak i w wieku dorosłym. Istotne są również informacje na temat funkcjonowania pacjenta w miejscu nauki czy pracy, w domu oraz w czasie wolnym – w tym celu niezbędne jest zebranie obiektywnych informacji od rodziny lub partnera życiowego. Należy również wykluczyć somatyczne podłoże objawów ADHD – niezbędna jest zatem ocena tarczycy, wykluczenie padaczki oraz weryfikacja przyjmowanych leków, których działanie może przypominać objawy ADHD.

Jakie inne schorzenia mogą współwystępować z ADHD?

U osób z ADHD częściej niż w populacji ogólnej mogą wystąpić niektóre schorzenia psychiczne i somatyczne. Są to: zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, tiki, depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, nadużywanie substancji psychoaktywnych, zaburzenia odżywiania, zaburzenia snu, zaburzenia osobowości, spektrum autyzmu, otyłość, alergia, astma, cukrzyca, celiakia, padaczka, toczeń układowy, zespół niespokojnych nóg, migrenowe bóle głowy.

Odmienności w ADHD u kobiet

ADHD u kobiet pozostaje często niezdiagnozowane lub diagnozowane błędnie jako inne zaburzenia. Wynika to z dwóch podstawowych czynników. Po pierwsze, dziewczynki rzadziej niż chłopcy w wieku dziecięcym prezentują typową dla ADHD nadpobudliwość ruchową i impulsywność i obecne u nich objawy zaburzeń koncentracji i uwagi mogą zostać przeoczone. Po drugie, mają na to wpływ czynniki kulturowe i oczekiwania społeczne. Od dziewczynek wymaga się więcej, dlatego uczą się one kompensować i maskować objawy choroby. To sprawia, że często zwracają się po pomoc dopiero w dorosłym wieku.

Leki stosowane w terapii ADHD

Dzielą się na dwie grupy: leki stymulujące (metylofenidat, pochodne amfetaminy) i niestymulujące (np. atomoksetyna, bupropion). O włączeniu leczenia decyduje lekarz psychiatra po starannie zebranym wywiadzie i badaniu lekarskim. Jeśli u pacjenta lub w jego rodzinie występowały poważne choroby serca lub zdarzały się przypadki nagłych zgonów sercowych, zwłaszcza u krewnych w młodym wieku, należy wykonać badanie EKG. Ponadto konieczna może się okazać konsultacja u kardiologa. Warto również pamiętać, że psychostymulanty mają potencjał uzależniający – dlatego leki należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza.

Jak leczymy ADHD?

Leczenie osób dorosłych chorujących na ADHD powinno być wielokierunkowe i obejmować farmakoterapię, psychoterapię i psychoedukację. Prawidłowo dobrane leczenie poprawia komfort życia pacjentów.

Psychoedukacja powinna dotyczyć nie tylko samego pacjenta, ale również jego bliskich. Ma ona na celu dostarczyć informacji na temat choroby – jej przyczyn, objawów, trudności, jakie może sprawiać w codziennym funkcjonowaniu, i metod radzenia sobie z nimi. Terapia poznawczo-behawioralna może pomóc osobom z ADHD w skutecznym radzeniu sobie z objawami choroby, z regulacją emocji, a także eliminacją niewłaściwych wzorców zachowań. Włączenie leczenia powinno być rozważane w sytuacji, w której objawy ADHD są tak nasilone, że istotnie zaburzają funkcjonowanie pacjenta, a oddziaływania terapeutyczne nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.

Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD, warto zwrócić się do lekarza psychiatry. Odpowiednie leczenie i oddziaływanie psychologiczno-terapeutyczne mogą diametralnie poprawić komfort życia osób z ADHD.